De geschiedenis van de koninklijke Loolaan
De geschiedenis van de Loolaan
De Loolaan maakt vanaf 1735 deel uit van het Assenstelsel of formele lanenstelsel (ganzenvoet) van Paleis Het Loo. De middenas wordt gevormd door de Koning Lodewijklaan en loopt pal Noord-Zuid. De westelijke as is de Jachtlaan en de Oostelijke de Loolaan. Bij de Gedenknaald komen de drie lanen bij elkaar, vandaar ook dat de naald in de zichtlijn van de Loolaan staat. Formeel is de Loolaan geen laan, maar een zgn. Allee. Dat wil zeggen bij twee rijen bomen aan weerszijden is sprake van een Allee vergelijkbaar met b.v. de Middachterallee. Lanen hebben in principe slechts één rij bomen aan elke zijde.
De Loolaan danken wij aan het huwelijk van Prinses Anna van Hannover met Stadhouder prins Willem IV de eerste stadhouder van de Friese tak van de Nassau’s, die na het Tweede Stadhouderloze tijdperk het Loo als Jachtpaleis bewoonde.
Kerkpad naar de Oude of Mariakerk
De Loolaan was tevens het kerkpad naar de Oude of Mariakerk van Apeldoorn, die tot 1843 op het Raadhuisplein heeft gestaan. Wie de moeite neemt een liniaal op de kaart van Apeldoorn over de Loolaan te leggen in de richting van het centrum komt precies uit op het torenfundament van deze kerk zoals dat in de bestrating van het plein staat aangegeven. De stadhouderlijke familie bezat in deze kerk eigen banken, net zoals de koninginnen een koninginnebank in de huidige Grote Kerk hebben, (of liever gezegd hadden). Inmiddels heeft Hare Majesteit afstand gedaan van het gebruik van deze bank. Als zij tegenwoordig diensten in de Grote Kerk bijwoont zit zij gewoon met haar familie tussen het ’volk’.
Van buurtschap Het Loo naar Apeldoorn
Zoals gezegd werd de Loolaan aangelegd tussen 1735 en 1740 ter vervanging van een eenvoudig pad over de heide van de buurtschap Het Loo naar Apeldoorn. Het bestek van de aanleg is bewaard gebleven. In 1735 brengen Jan Pluym, Wouter Jansen en ’haar consorten voor het vergraven en omzetten van grond’ 262 gulden en 12 stuiver en 4 duiten in rekening. Ene Daniél Slijkhuis ontving 33 gulden en 15 stuivers voor het leveren van ’doorns en het bebinden van die doorns en het sette van staeke aen die heysters’. De doornstruiken waren nodig om de konijnen en ander wild van het jonge groen weg te houden. In die tijd was de Veluwe nog nauwelijks bebost. Het gebied bestond hoofdzakelijk uit heide, woeste gronden en zandverstuivingen.
De koninklijke bewoner van Het Loo
Vanaf 1808 maakt de Loolaan deel uit van de eerste verharde straatweg in ons land, een initiatief van Koning Lodewijk Napoleon, de koninklijke bewoner van Het Loo. Hij liet deze Straatweg aanleggen van Amersfoort over Het Loo en Apeldoorn naar Deventer, de zgn. Grand Route. Aan deze weg bevonden zich meerdere tolhuizen. Een daarvan de tol nummer 12 was de Echoput aan de Amersfoortseweg en ander de tol nummer 13 bij Hotel Bloemink aan de Loolaan.
Pas in 1840 is sprake van de eerste villa’s aan de Loolaan. De allereerste was Swinemunde, inmiddels afgebroken, maar destijds gebouwd door de Heer Jarman, koopman uit Amsterdam. Een hele fraaie villa uit die tijd is het huis met de ganzenhoedster in de tuin, een herinnering aan een vroegere bewoonster, mejuffrouw Bleeker die er ganzen op na hield.
Tussen 1840 en 1880 verrezen er vele fraaie en prachtige villa’s. Helaas zijn een groot aantal in de loop der tijd gesloopt o.a. voor de bouw van de twee grote appartementencomplexen.
Eén kilometer lang
De Loolaan is overigens precies 1 kilometer lang, om helemaal precies te zijn Duizendvierentwintig meter vanaf de Naald tot in het midden van de Grote Kerk. Deze Nederlands Hervormde Kerk of zoals momenteel PKN-kerk, is gebouwd in 1891/1892 op een plek waar ook al eerder een kerk stond. In 1838 schonk n.l. Koning Willem I de Apeldoornse Hervormde Gemeente een nieuwe kerk ter vervanging van de Oude Dorpskerk op het Raadhuisplein. Deze destijds in Neo-Classissitische Stijl opgetrokken kerk, gereedgekomen in 1842, viel 30 maart 1890 ten prooi aan de vlammen. Een alles verterende brand veroorzaakt door loodgieters die op het dak aan het werk waren. Na de brand stonden alleen nog maar wat muurresten overeind. Binnen twee jaar kwam de huidige kerk tot stand gebouwde naar ontwerp van Jan Verheul Dzn. uit Rotterdam.
Dat de koning de kerk op deze plaats liet bouwen, halverwege het toenmalige dorp Apeldoorn en het Loo had er mee te maken dat hij de kerk ook makkelijk toegankelijk wilde maken voor hemzelf en de bewoners van de buurtschap Het Loo. De naam van de gemeente was dan ook vanaf dat moment de Hervormde gemeente van Apeldoorn en het Loo.
Een ander hoogtepunt in de historie van de Loolaan was de opening in aanwezigheid van de Koning van de beroemde Koningsschool, tegenwoordig de bosbouwschool. Ook het historische gebouw van de Koningsschool is helaas vervangen door nieuwbouw. Vanaf 1959 is ook de autotechnischeschool met vroeger daaraan eveneens verbonden de SVS, de school voor scheepswerktuigkundigen, aan de Loolaan gevestigd als onderdeel van het ROC-Adventus college.
De Naald
Tot slot aan het eind van de Loolaan bevindt zich de Naald. Deze werd in 1901 geschonken door de Apeldoornse burgerij ter gelegenheid van het huwelijk van Kon.Wilhelmina met Prins Hendrik van Mecklenburg-Swerin. De naald is 17 meter hoog en ontworpen door gemeentearchitect Gerrit de Zeeuw. De bronzen medaillons op de naald zijn van de hand van de beeldhouwer Pieter Puype, destijds leraar tekenen aan de KHBS en de Ambachtschool.
"De geschiedenis van de Loolaan" is geschreven door Huub Ummels (Vereniging Oud Apeldoorn). Kijk ook op www.oudapeldoorn.nl
En klik hier om de geschiedenis van Paleis het Loo na te lezen op Wikipedia
